Ortodontide zararlı ağız alışkanlıklarına yönelik tedaviler ağız solunumu, uzun süreli parmak emme, biberon ve emzik kullanımı ve dil itimi gibi kötü alışkanlıkların çene ve diş yapıları üzerindeki olumsuz etkilerini önlemeyi ve tedavi etmeyi amaçlayan yaklaşımlardır. Bu durumda amaç sadece kötü alışkanlığı bitirmek değil bunun yanında çene, yüz ve diş gelişiminin sağlıklı olarak ilerlemesini sağlamaktır[cite: 23]. Uygulanacak tedaviler çocuğun yaşı, alışkanlık türü, diş ve çene yapısındaki bozukluğun derecesine göre değişir.

Zararlı ağız alışkanlıkları nelerdir?

Çocukluk döneminde bazı alışkanlıklar normal kabul edilebilir. Fakat bu alışkanlıklar kısa sürede sonlandırılmazsa diş, çene ve yüz bölgesinde bir takım problemlere neden olabilir. Dişlerin konumun değişebilir, kapanış ve çene kaslarının dengesi bozulabilir.

Uzun süreli biberon ve emzik kullanımı, parmak emme, dil itimi, dudak ısırma ve ağız solunumu alışkanlıkları en sık karşılaşılan kötü alışkanlıklar arasındadır.

Bir alışkanlığın diş ve çene üzerinde deformite oluşturması yalnızca varlığı ile değerlendirilmez. Alışkanlığın ne kadar süredir devam ettiği, hangi sıklıkla tekrarlandığı ve şiddeti bu durumda önemlidir.

Parmak emme kaç yaşına kadar normal kabul edilir?

Parmak emme alışkanlığı bebeklikte ve çocukluğun ilk yıllarında doğal kabul edilen bir emme davranışıdır fakat parmak emmenin ilerleyen yaşlarda ve daimi dişlerin sürmeye başladığı zamana kadar devam etmesi mutlaka bir değerlendirme gerektirir.

Uzun süre ve şiddette devam eden parmak emme hem dişlerde ve kapanışta hem de çenelerde problemlere neden olabilir. Ancak bu durumda çocuk korkutulmamalı, azarlanmamalı ya da zorlanmamalıdır. Bunun yerine alışkanlığın nedeni araştırılarak gerekli durumda uzman desteğine başvurulması önem taşır[cite: 23].

Uzun süreli emzik kullanımı dişleri nasıl etkiler?

Bebeklik ve erken çocukluk döneminde kısa sürelerle emzik kullanımı normal kabul edilebilir. Fakat yoğun bir şekilde ve uzun sürelerde kullanım çocukların diş, kapanış ve çene gelişiminde olumsuz etkilere neden olabilir.

Özellikle daimi dişlerin sürmeye başladığı dönemlerde de bu alışkanlığın devam etmesi ciddi kapanış problemlerine neden olabilir. Çocuğun emzik kullanım sıklığı ve süresi ve bunun yanında bireysel gelişimi bu durumdan etkilenme derecesini değiştirebilir.

Dil itimi nedir ve nasıl anlaşılır?

Dil itimi, yutkunma sırasında dilin normalden daha öne doğru pozisyonlanması ve dişlere kuvvet uygulaması durumudur. Gün içerisinde binlerce kez yutkunduğumuz göz önünde bulundurulursa dil itimi sırasında dişler üzerine çok fazla kuvvet yoğunlaşır. Bunula birlikte dişlerde, çenelerde ve kapanışta bozukluklar ortaya çıkar.

Çocuğun yutkunma sırasında dili ile dişlerini öne doğru ittirmesi, ön dişler arasında açık kapanış olması yani ön dişlerin birbirine temas etmemesi, yutkunma sırasında dudak ve çene kaslarında fazla aktivasyon olması mutlaka bir ortodontik muayene gerektirir.

Yanlış yutkunma dişlerin konumunu etkiler mi?

Normal bir yutkunma sırasında dudak, dil ve yanak kasları arasında bir denge vardır. Bu dengenin bozulması ve bu durumun uzun süre devam etmesi dişlerde ve kapanışta olumsuz etkilere neden olur.

Uzun süren yanlış yutkunma ve dil itimi varlığında oluşan ön dişler arasındaki açık kapanış varlığında durumun bir ortodonti uzmanı tarafından değerlendirilmesi oldukça önemlidir. Bazı vakalarda ortodontik tedaviye ilave olarak çevre kasların da değerlendirilmesi tavsiye edilebilir.

Ağızdan solunum çene gelişimini nasıl etkileyebilir?

Çocukta ağız solunumu varlığı tek başına bir ortodontik tanı değildir. Fakat uzun süreli ağız solunumu varlığında öncelikle. Bu durumun nedeni araştırılmalıdır.

Bademcik, geniz eti varlığı ya da burun tıkanıklığı gibi durumlar ağız solunumuna sebep olabilir. Uzun süreli ağız solunumu varlığı çocukta dil ve çene pozisyonunu etkiler ve çene yüz gelişiminde olumsuz değişlikliklere neden olabilir.

Tüm bu nedenlerle sağız solunumu gözlenen çocuklarda sadece dişler değil altta yatan ana nedenin de araştırılması çok önemlidir.

Ağızdan soluyan çocuk hangi uzmanlara başvurmalıdır?

Ağız solunumu yapan çocuk bir ortodonti uzmanı değerlendirmesinden sonra mutlaka bir kulak burun boğaz uzmanına da muayene olmalıdır.

Ortodonti uzmanları çenelerin gelişimini, dişleri ve kasları solunum açısından değerlendirirken kulak burun boğaz uzmanı ağız solunumunun ana nedenlerini değerlendirir. İhtiyaç durumunda çocuk doktoru ya da farklı uzmanlık alanlarından destek alınması gerekebilir.

Bu alışkanlıklar kendiliğinden düzelebilir mi?

Parmak emme, dil itimi gibi bazı alışkanlıklar çocuğun yaşı ilerledikçe sona erebilir. Fakat bu alışkanlıkların uzun yıllar devam etmesi durumunda, diş diziliminde, çenelerde ya da kapanışta bozulmalar oluşmuşsa mutlaka bir uzman tarafından değerlendirme gerekir.

Alışkanlığın çeşidine göre uygulanacak tedavi ya da kullanılacak apareyler değişiklik gösterir.

Alışkanlık kırıcı apareyler nelerdir?

Dil itimi, parmak emme gibi kötü alışkanlıkların azaltılması amacıyla kullanılan apareyler alışkanlık kırıcı apareyler olarak adlandırılır[cite: 24, 25].

Kullanılacak apareyin çeşidi çocuğun yaşına, gelişim durumuna, alışkanlık türüne ve sıklığına göre değişir. Alışkanlık kırıcı bazı apareyler hareketli bazıları ise sabit aparey olarak planlanır.

Aparey nasıl uygulanır ve ne kadar kullanılır?

Alışkanlık kırıcı apareyler hastanın ağız ve çene yapısına göre planlanır. Kullanılacak aparey tipi, kullanım süresi ve sıklığı hastadan hastaya değişir. Tedavi süresi problemin türü, şiddeti, sıklığı, hastanın yaşı ve çenelerin durumuna göre değişiklik gösterir.

Rutin kontrollerde çocuğun alışkanlığının azalıp azalmadığı, çenelerde ve dişlerdeki değişiklikler değerlendirilir. İhtiyaç durumuna göre farklı tedavi alternatifleri de değerlendirilebilir[cite: 25].

Çocuk ve ailenin iş birliği neden önemlidir?

Alışkanlıkların yönetiminde aile iş birliği oldukça önem taşımaktadır. Fakat destek çoçuğu azarlamak, sürekli uyarmak ya da cezalandırmak kesinlikle değildir.

Çocuğun yaşına uygun anlayacağı bir dille tedavi amacı anlatılmalıdır. Apareyin kullanılmasında çocuğa destek olunmalı ve motivasyon sağlanmalıdır.

Alışkanlık devam ederse ortodontik tedaviyi etkiler mi?

Uzun sürelerde devam eden alışkanlıklar dişler ve çenelerdeki deformite ve bozulmaların artmasına neden olabilir. Bu da ileride uygulanacak ortodontik tedavinin kapsamını genişletebilir. Özellikle dil itimi ve parmak emme gibi alışkanlıkların uzun süre devam etmesi kapanış bozukluklarının oluşmasına da neden olabilir.

Tüm bu nedenlerle tedavi planlaması sırasında alışkanlığın halen devam edip etmediği de dikkatli değerlendirilmelidir.

Çocuğa baskı uygulamadan alışkanlık nasıl yönetilebilir?

Alışkanlıklar konusunda çocuğu sürekli uyarmak, utandırmak ya da cezalandırmak yerine bu alışkanlıkların en sık hangi durumlarda yapıldığını gözlemlemek bir seçenek olabilir. Stres, sıkılma ya da uyku öncesi gibi durumlar takip edilerek ilişkisi var ise bu durumlar üzerinde yoğunlaşılabilir.

Alışkanlık bırakma sürecinde çocuğa destek olmak ihtiyaç halinde ortodonti uzmanı ve diğer uzmanlardan yardım alarak süreci kontrol etmek en saplıklı yaklaşım olacaktır.